Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz 16 funduszy wojewódzkich łączą:

• bliska współpraca
• podobna nazwa
• wspólny kierunek działań

Trzeba jednak pamiętać, że podmioty te, choć wspólnie tworzą system finansowania ochrony środowiska w Polsce i często ze sobą współpracują, są jednak niezależne, posiadają odrębne budżety, własne plany działań oraz innych zwierzchników. NFOŚiGW podlega nadzorowi Ministra Środowiska, zaś fundusze wojewódzkie – właściwym zarządom województw.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przez 20 lat swojej działalności nie był i nadal nie jest urzędem administracji państwowej. Nie zatrudnia urzędników (członków lub pracowników korpusu służby cywilnej), lecz pracowników.
Do końca 2009 roku NFOŚiGW, choć oczywiście działał w sektorze finansów publicznych, nie był jednostką budżetu państwa, lecz funduszem celowym, który zarządzał środkami finansowymi przekazywanymi mu na podstawie przepisów zawartych w kilkunastu ustawach – głównie opłat za korzystanie ze środowiska oraz kar nakładanych za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących jego ochrony.
Obecnie, od 1 stycznia 2010 roku, NFOŚiGW jest państwową osobą prawną. Zarządza różnymi strumieniami finansowania przedsięwzięć służących ochronie środowiska. Fundusz zarządza zarówno środkami krajowymi, jak też zagranicznymi. Te ostatnie, to obecnie w głównej mierze środki unijne takie jak Fundusz Spójności lub Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. W ramach największego w historii unijnego Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (alokacja dla Polski przekracza 28 mld €), w latach 2007-2013 NFOŚiGW powierzono odpowiedzialność za wdrożenie i koordynację projektów oraz wykorzystanie ponad 5 mld €, które wspomogą zielone inwestycje.
Jeszcze innym źródłem są tzw. fundusze norweskie – Norweski Mechanizm Finansowy oraz Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w ramach których w latach 2004-2009 NFOŚiGW powierzono zarządzanie ok. 120 mln €, zaś w nowej perspektywie finansowej 2010-2015 kwota ta wzrosła do blisko 300 mln €.

Narodowy Fundusz od początku swej działalności musiał podejmować decyzje jaką część posiadanych środków przeznaczyć na pomoc bezzwrotną (dotacje) a jaką na pożyczki na realizację przedsięwzięć służące ochronie środowiska. Dzięki tej strategii, po 20 latach działalności znaczną część rocznych przychodów funduszu stanowią spłaty rat z udzielonych pożyczek, które można ponownie inwestować.
Obecnie, pomoc, jaką oferuje NFOŚiGW ze środków krajowych, jest najczęściej udzielana w formie preferencyjnych pożyczek i w ten sposób dociera do większej liczby podmiotów.

Czy NFOŚiGW jest instytucją polityczną? I tak i nie. Narodowy Fundusz ma statutowy obowiązek wpisywać się swoimi zadaniami i realizować Politykę Ekologiczną Państwa – dokument uchwalany przez parlament RP raz na 4 lata. Eksperci NFOŚiGW biorą udział w jej realizacji wchodząc w skład licznych gremiów, opiniując akty prawne, inicjując konkretne programy finansowe - w tym sensie NFOŚiGW jest jak najbardziej instytucją polityczną, gdyż realizuje Politykę Ekologiczną Państwa.
Narodowy Fundusz jest jednak z założenia podmiotem działającym w sposób apolityczny.
 

NFOŚiGW jest instytucją finansową, która nie prowadzi własnych projektów lecz zapewnia instrumenty finansowania projektów zgłoszonych przez jego beneficjentów.
NFOŚiGW zatrudnia wysokiej klasy ekspertów nie do tworzenia, lecz do rzeczowej oceny projektów składanych przez wnioskodawców zewnętrznych.

NFOŚiGW, choć zatrudnia wysokiej klasy ekspertów z różnych dziedzin ochrony środowiska, jest w pierwszym rzędzie instytucją finansową, której celem jest zapewnienie niezbędnego wsparcia finansowego dla przedsięwzięć służących ochronie środowiska.

Warto pamiętać, że "ochrona środowiska" nie jest jednolitą dziedziną, lecz bardziej nadrzędnym celem, którego realizację w Polsce wspiera finansowo m.in. NFOŚiGW, zatrudniający wysokiej klasy specjalistów-praktyków z zakresu:

• bankowości i finansów
• ochrony klimatu,
• ochrony powietrza,
• ochrony wód,
• ochrony ziemi,
• wykorzystywania surowców,
• zagospodarowania odpadów,
• gospodarki wodnej,
• ochrony przyrody,
• edukacji ekologicznej,
• komunikacji społecznej.

NFOŚiGW zarządza środkami publicznymi, w dodatku bardzo znacznymi. Niektóre inwestycje otrzymują z NFOŚiGW pomoc finansową sięgającą setek milionów złotych. Dlatego też wszelkie projekty muszą zostać wnikliwie skontrolowane przez wielu niezależnych ekspertów, lepiej bowiem narazić się na zarzut długiej, ale przejrzystej procedury niż na zarzut udzielania pomocy na niejasnych zasadach, w nieuzasadnionej wysokości lub na chybione inwestycje.

Zdarzało się, że NFOŚiGW sięgał po środki zgromadzone na jednym subfunduszu celowym i wspierał nimi inwestycje z innej dziedziny. Pamiętać jednak należy, że środki z subfunduszy, na których w danym okresie występują nadwyżki są wykorzystywane zwykle na zasadzie pożyczek i na te subfundusze zostaną zwrócone.
Tak działo się np. gdy zagrożenie zawisło nad inwestycjami wodno-ściekowymi współfinansowanymi z Funduszu Spójności, które w razie niedotrzymania przewidzianych umową terminów zmuszone byłyby zwracać miliony Euro do unijnej kasy. 8 projektów, które znalazły się w najgorszej sytuacji uratowano pożyczkami ze środków zgromadzonych na subfunduszu „wrakowym” (zasilanym opłatami recyklingowymi za rejestrację samochodów sprowadzanych zza granicy), gdzie najbardziej potrzebne będą dopiero za kilka lat.
Uelastycznieniu zarządzania gromadzonymi funduszami sprzyjają m.in. ostatnie zmiany organizacyjne (przekształcenie z funduszu celowego w państwową osobę prawną), wynikające ze zmiany (2009) Ustawy o finansach publicznych.
NFOŚiGW działa w oparciu o perspektywę wieloletnią wyznaczaną m.in. przez: Politykę Ekologiczną Państwa, zobowiązania wynikające z pakietu klimatycznego (3x15), krajowy program usuwania azbestu, krajowy program oczyszczania ścieków i in..

Oba powyższe zarzuty, choć sprzeczne, niejednokrotnie pojawiały się równolegle.
Należy wspomnieć, że istnieją pule środków, których nie można uelastycznić i wykorzystywać, nawet w formie pożyczek, na żadne inne cele niż te, na które zostały zgromadzone np. rachunek klimatyczny, zasilany środkami pochodzącymi z handlu jednostkami emisji CO2 przyznanymi Polsce w ramach protokołu z Kioto.

Racjonalne wydawanie środków zgromadzonych na subfunduszach nie zależy wyłącznie od wysiłków NFOŚiGW, lecz np. od obecnej koniunktury gospodarczej. Przykład: oferta NFOŚiGW obejmująca atrakcyjne kredyty na przedsięwzięcia o charakterze komercyjnym (elektrownie OZE), stanowi uzupełnienie oferty bezzwrotnych dotacji z UE proponowanej przez inną instytucję na podobne przedsięwzięcia. W takim momencie zainteresowanie przedsiębiorców ofertą kredytową jest mniejsze niż dotacjami.

Począwszy od roku 2008 niemal wszystkie projekty, które otrzymują w NFOŚiGW wsparcie finansowe, zarówno ze środków krajowych jak i zagranicznych, są wyłaniane w kilkustopniowej procedurze konkursowej. Zapewnia to optymalne wykorzystanie środków publicznych poprzez przeznaczenie ich na przedsięwzięcia charakteryzujące się najlepszym stosunkiem uzyskanego efektu ekologicznego do poniesionych kosztów.
NFOŚiGW jako instytucja para-bankowa zarządzająca znacznymi środkami publicznymi, podlega licznym i bardzo skrupulatnym kontrolom. W roku 2009 przeprowadzono ich w Funduszu blisko 60, nie wyłączając NIK.

Stanowisko NFOŚiGW w sprawie wypowiedzenia umowy dotacji dla Fundacji "Lux Veritatis" znajdą Państwo klikając TUTAJ.
 

Do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nadal kierowane są pytania, listy i apele dotyczące współpracy z Fundacją „LUX VERITATIS”, których autorami są osoby fizyczne, przedstawiciele  mediów, a także organizacji i inicjatyw społecznych. Szczególną uwagę zwraca fakt wypowiedzenia umowy przez NFOŚiGW na dofinansowanie wykonania badawczego odwiertu geotermalnego w Toruniu.

Ponieważ niemal  wszyscy autorzy nie znają istoty tego zagadnienia, a w swoich opiniach korzystają z argumentów, które często rozmijają się z faktami, udostępniamy niezbędne informacje o historii tej umowy oraz o powodach jej wypowiedzenia.

Z uwagi na fakt, iż opinie w tej kwestii nadal budzą szereg emocji, załączone materiały opracowano w formie chronologicznego opisu wydarzeń i faktów, pozostawiając zarówno ich interpretację, jak i ocenę wyłącznie Czytelnikom.

Informacja w sprawie dotacji na realizację odwiertu geologicznego dla Fundacji „Lux Veritatis”