Od początku swojej działalności w 1989 roku, NFOŚiGW był funduszem celowym – jednostką działającą w sektorze finansów publicznyc, ale pozabudżetową. Zadaniem Narodowego Funduszu było i jest udzielanie niezbędnego wsparcia finansowego największym inwestycjom służącym ochronie środowiska.

Począwszy od roku 2010, wskutek nowelizacji ustawy o finansach publicznych oraz prawa ochrony środowiska, NFOŚiGW, podobnie jak wszystkie pozostałe fundusze celowe, został przekształcony w państwową osobę prawną, przy czym cele i sprawowane funkcje pozostały niezmienne.

• Najważniejszym podmiotem kreującym, realizującym i nadzorującym nowoczesną politykę
  ekologiczną państwa, opartą na zrównoważonym rozwoju, jest Minister Środowiska.
  Sprawuje on nadzór nad większością instytucji z sektora ochrony środowiska.
• Koordynacją działań ochronnych przy planowaniu nowych inwestycji, w szczególności
  uzgadnianiem lokalizacji i weryfikacją ocen oddziaływania na środowisko zajmują się
  Dyrekcje Ochrony Środowiska - Generalna i regionalne
• Monitoringiem środowiska, kontrolą przestrzegania przepisów dot. ochrony środowiska,
  nakładaniem ew. kar i sankcji oraz profilaktyką poważnych awarii zajmuje się
  Główny Inspektorat Ochrony Środowiska oraz inspektoraty wojewódzkie.
• Finansowaniem przedsięwzięć służących ochronie środowiska, z wyk orzystaniem
  środków krajowych i zagranicznych, zajmuje się NFOŚiGW oraz 16 niezależnych,
  podlegających samorządom funduszy wojewódzkich.

Na przestrzeni lat zmieniają się zarówno źródła finansowania ochrony środowiska jak i wysokość zakontraktowanych oraz wydanych środków

• Środki krajowe
  Składają się na nie wpływy NFOŚiGW z różnych opłat i kar oraz pochodzące ze zwrotów pożyczek udzielonych w latach ubiegłych
• Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ)
  W ramach 4 osi priorytetowych PO IiŚ (I, II, III i IV), Narodowemu Funduszowi powierzono do zakontraktowania ponad pięć (z 28) miliardów Euro pochodzących z Funduszu Spójności oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
• Fundusze Norweskie
  W ramach dwóch mechanizmów finansowych – Norweskiego oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego, na 3 priorytety środowiskowe w latach 2004-2009 Państwa-darczyńcy przekazali Polsce ok. 120 mln €.
  W nowej perspektywie finansowej (2009-2014) kwota ta wzrosła do prawie 300 mln €.
  
   

NFOŚiGW finansuje przedsięwzięcia, które swoim ponadregionalnym zasięgiem i/lub swoją skalą inwestycji przekraczają możliwości funduszy wojewódzkich oraz władz samorządowych. Stąd, partnerem NFOŚiGW nie są osoby fizyczne lecz samorządy, jednostki budżetu państwa oraz przedstawiciele sektora dużych i średnich przedsiębiorstw.

W niektórych programach osoby fizyczne mogą być końcowymi beneficjentami projektów finansowanych przez NFOŚiGW (np. dopłaty do zakupu i montażu kolektorów słonecznych dla osób fizycznych, planowane na jesień 2010), ale odbywa się to za pośrednictwem podmiotów posiadających osobowość prawną (jednostek samorządowych, związków międzygminnych, banków i in.)

Wyjątkiem od tej reguły są jednorazowe opłaty recyklingowe przekazywane bezpośrednio przez osoby fizyczne na wyodrębniony rachunek NFOŚiGW za sprowadzenie do kraju używanych pojazdów z zagranicy.

Dofinansowanie może być udzielane w różnych formach:

• dotacje
• pożyczki inwestycyjne
• pożyczki pomostowe
• dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych
• dopłaty do demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji
• nagrody

a począwszy od 2010 roku również:

• częściowa spłata kapitału kredytów bankowych
• dopłata do oprocentowania lub ceny wykupu obligacji

Trudną rzeczą byłaby próba zestawienie projektów edukacyjnych np. kampanii społecznej z twardym projektem inwestycyjnym np. modernizacją bloku energetycznego elektrowni.

Po przykłady z działalności NFOŚiGW prosimy sięgnąć do publikacji jubileuszowej (link: poniżej) opracowanej z okazji 20 lat działalności NFOŚiGW. W poszczególnych rozdziałach zawiera ona wybrane przykłady ze wszystkich dziedzin ochrony środowiska, którymi zajmują się poszczególne departamenty Narodowego Funduszu.

Publikacja – „20 lat na rzecz ekorozwoju”

Sposób funkcjonowania i dysponowania środkami finansowymi, a także strukturę organizacyjną Narodowego Funduszu określa Prawo ochrony środowiska i statut nadany przez Ministra Środowiska.

Pracami Narodowego Funduszu kieruje Zarząd, który reprezentuje Fundusz na zewnątrz, podejmuje decyzje o dofinansowaniu przedsięwzięć ekologicznych, przygotowuje listę programów priorytetowych i nadzoruje wykorzystanie pieniędzy zagranicznych obsługiwanych przez NFOŚiGW. Zarząd koordynuje również współpracę z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Nadzór nad działalnością Zarządu sprawuje Rada Nadzorcza, której skład (nie więcej niż 12 osób) ustala Ministra Środowiska. Rada Nadzorcza określa strategię i kierunki rozwoju Narodowego Funduszu, ustala kryteria wyboru przedsięwzięć finansowanych ze środków NFOŚiGW, uchwala plan działalności, zatwierdza programy priorytetowe, przyjmuje sprawozdania z działalności, zatwierdza wnioski Zarządu o dofinansowanie zadań przekraczających równowartość 1 mln € w przypadku pożyczek i 0,5 mln € w przypadku dotacji.

Wykaz jednostek organizacyjnych NFÓŚiGW wraz z danymi kontaktowymi można znaleźć na stronie internetowej funduszu.
 

W skład Rady Nadzorczej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wchodzą następujące osoby:

1. Przewodniczący - Stanisław Gawłowski
2. Zastępca Przewodniczącego - Maciej Nowicki
3. Zastępca Przewodniczącego - Józef Kozioł
4. Członek - Ryszard Grobelny - przedstawiciel strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego
5. Członek - Mariusz Poznański - przedstawiciel strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego
6. Członek - Jerzy Indra - przedstawiciel ministra właściwego ds. finansów publicznych
7. Członek - Jolanta Fedak - przedstawiciel ministra właściwego ds. gospodarki
8. Członek - Adam Zdziebło - przedstawiciel ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego
9. Członek - Krzysztof Masiuk - przedstawiciel organizacji ekologicznych
10. Członek - Jerzy Ignaszak
11. Członek - Kinga Flaga-Gieruszyńska
12. Członek - Marek Gromiec

• Jan Rączka – Prezes Zarządu
• Władysław Jan Majka – Zastępca Prezesa Zarządu
• Małgorzata Skucha – Zastępca Prezesa Zarządu
• Jan Wiater – Zastępca Prezesa Zarządu

Zasady, szczegółowy zakres oraz sposób funkcjonowania Narodowego Funduszu określono w licznych aktach prawnych.

Do najważniejszych ustaw należą:

• Prawo ochrony środowiska
• Prawo wodne
• Prawo geologiczne i górnicze
• Ustawa o odpadach
• Prawo bankowe
• Ustawa o finansach publicznych
• Ustawa o zamówieniach publicznych

Prawne i finansowe podstawy działalności NFOŚiGW wyznacza:

• Ustawa Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r., nr 25, poz. 150 z późn. zm.),
• Ustawa o finansach publicznych z dn. 27 sierpnia 2009 (Dz. U. Nr 157, poz. 1240) oraz
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (Dz. U. z 2002 r., nr 230, poz. 1934).

Część zadań bieżących Narodowego Funduszu wynika z faktu pełnienia przez Ministra Środowiska funkcji nadzoru nad jego działalnością i służy realizacji celów resortu. Realizacja zobowiązań ustawowych stanowi myśl przewodnią Strategii NFOŚiGW na lata 2009-2012. Ten podstawowy dokument strategiczny Narodowego Funduszu, wyznaczający obecne kierunki działania, opracowany został z uwzględnieniem postanowień zawartych w następujących dokumentach:

• Ustawa Prawo ochrony środowiska,
• Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2007-2010 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2011-2014,
• Traktat o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Traktat Akcesyjny),
• Strategia Rozwoju Kraju 2007-2015,
• Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013,
• Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 (Narodowa Strategia Spójności),
• Wspólna strategia działania Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej na lata 2009-2012,
• Krajowa Strategia Ochrony i Umiarkowanego Użytkowania Różnorodności Biologicznej,
• Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych,
• Krajowy Plan Gospodarki Odpadami,
• Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski,
• Krajowy Program Wzrostu Lesistości.