Aktualności

Ochrona powietrza - jeden z priorytetów NFOŚiGW

21-03-2016, 12:46

W wielu mediach nadal – w ślad za artykułem „Gazety Wyborczej” („Koniec walki ze smogiem”, 4 marca 2016 r. ) ­pojawiają się niezgodne z faktami sugestie, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wycofuje się z finansowania ochrony atmosfery. Te doniesienia dopełniane są równie nieprawdziwymi informacjami, że NFOŚiGW zwolnił z pracy wszystkich specjalistów od walki ze smogiem. Fakty wyglądają zgoła odmiennie.

W Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ochrona powietrza była i  pozostaje nadal jednym z głównych priorytetów działania. Nieprawdziwa jest informacja, że w NFOŚiGW nie funkcjonują już departamenty zajmujące się walką ze smogiem oraz innymi zanieczyszczeniami atmosfery. W wyniku wewnętrznej reorganizacji struktur zlikwidowano wprawdzie dwie komórki organizacyjne - tj. Departament Ochrony Klimatu oraz Departament Gospodarki Niskoemisyjnej – ale w ich miejsce powstał duży Departament Energii i Innowacji, który przejął zadania i programy tamtych jednostek. Zmiana przeprowadzona została właśnie po to, aby  finansowanie projektów odbywało się w sposób sprawniejszy, skuteczniejszy i lepiej skoordynowany. Po reorganizacji, w jednym departamencie skupione zostały środki finansowe zarówno z Unii Europejskiej, jak i krajowe, co pozwoli sprawniej nimi zarządzać i skonsolidować dostępne wsparcie finansowe.

Co więcej, w ramach nowo utworzonego Departamentu Energii i Innowacji funkcjonuje specjalny Zespół do spraw Efektywności Energetycznej w Budownictwie, który zajmuje się tematyką ochrony powietrza, w tym likwidacji niskiej emisji.  Zatem dbałość o stan atmosfery w Polsce nie tylko nie została w NFOŚiGW zarzucona, ale będzie bardziej efektywna.

Kompletnie nieprawdziwe są upowszechniane informacje, że w wyniku wewnętrznej reorganizacji z NFOŚiGW zwolnieni zostali wszyscy pracownicy, którzy zajmowali się tematem walki ze smogiem. W samym tylko Departamencie Energii i Innowacji pracuje ponad 60 osób. Kolejnych prawie 30 to pracownicy również nowo utworzonego Departamentu Środków Zagranicznych, który także ma w zakresie swoich działań kwestie dotyczące ochrony atmosfery. Łącznie tematyką, która – wedle doniesień niektórych mediów  – została rzekomo w  NFOŚiGW poniechana wraz ze zwolnieniem grupy pracowników, zajmuje się około 100 osób spośród ponad 500 zatrudnionych w Narodowym Funduszu. Na uwagę zasługuje jeszcze fakt, że dodatkowo w ramach systemu doradztwa energetycznego (Jednostka Realizująca Projekt) działa ponad 70 doradców.

Roztrząsana przez niektóre media redukcja zatrudnienia w NFOŚiGW objęła kilkanaście osób z obszaru programów KAWKA, RYŚ i Prosument. Zwolnieni zostali głównie koordynatorzy programów, ale - wbrew temu, co głoszą niektóre media - nie wszystkie osoby zajmujące się dotychczas ochroną klimatu. Obecnie wspomnianymi programami zajmuje się 16 osób, które już wcześniej przy nich pracowały. Przejmują one teraz te programy i będą zajmować się już tylko nimi. Są to wysokiej klasy specjaliści. Jeśli dodać jeszcze kierownictwo nowego Departamentu Energii i Innowacji oraz osoby mające w zakresie działań energetykę - jest to dodatkowo 6 osób związanych z ochroną atmosfery. W sumie zatem etatów realnie jest więcej, niż było do tej pory, gdyż poprzednicy zajmowali się nie tylko wspomnianymi programami, ale mieli szerszy zakres obowiązków.

Na ironię zakrawa fakt, że wspomniana wyżej publikacja „Gazety Wyborczej” z 4 marca 2016 r. ukazała się dzień po tym, jak minister energii Pan Krzysztof Tchórzewski i prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Pan Kazimierz Kujda podpisali umowę w sprawie realizacji projektu pod nazwą "Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej oraz OZE". Będzie on realizowany w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) – zgodnie z osią priorytetową "Zmniejszenie emisyjności gospodarki".

To doradczy projekt wdrażany w Polsce po raz pierwszy – ma on charakter unikatowy w skali Europy ze względu na zasięg, gdyż obejmie całą Polskę. W jego ramach powstała już ogólnokrajowa sieć 76 doradców, którzy bezpłatnie będą służyć pomocą wszystkim zainteresowanym, chcącym skorzystać z funduszy unijnych w dziedzinie efektywności energetycznej, w tym zmniejszenia poziomu emisji dwutlenku węgla i innych zanieczyszczeń (dwutlenek siarki, tlenki azotu itp.) oraz pyłów do atmosfery, termomodernizacji budynków, rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE). To rozwiązanie zostało wysoko ocenione przez Komisję Europejską i jest wskazywane jako modelowe podejście do kwestii ochrony atmosfery.

W licznych publikacjach medialnych powtarzane są opinie, że programy priorytetowe NFOŚiGW nakierowane na ochronę atmosfery, takie jak RYŚ, KAWKA i Prosument, są obecnie likwidowane. Są to doniesienia nieprawdziwe. Obecnie programy te są przejmowane przez nowo powstały Departament Energii i Innowacji, który – jak wspomniano już wyżej – realizuje zadania zlikwidowanych jednostek: Departamentu Ochrony Klimatu i Departamentu Gospodarki Niskoemisyjnej. Trwa również weryfikacja wszystkich pozostałych programów priorytetowych Narodowego Funduszu, celem uspójnienia oferty finansowej i dostosowania jej do aktualnych potrzeb rynku (zatem nie chodzi tylko o ocenę wspomnianych już programów RYŚ, KAWKA i Prosument). Przewidywany termin zakończenia tej weryfikacji to koniec marca bieżącego roku. Tematyka trzech wspomnianych programów jest bardzo ważna i pozostanie jednym z kluczowych priorytetów NFOŚiGW.

Wbrew medialnym spekulacjom, Narodowy Fundusz nie rezygnuje także z programów wsparcia dla osób indywidualnych. Trwają jednak analizy, których wyniki mogą pozwolić na dobranie najbardziej efektywnego i spójnego systemu finansowania. Celem generalnym jest zapewnienie, aby oferta NFOŚiGW była kompletna, elastyczna (umożliwiała różne kierunki działania w zależności od zidentyfikowanych priorytetów) przy równoczesnej spójności/ kompatybilności z innymi dostępnymi źródłami finansowania (np. funduszami UE). Wszelkie ewentualne zmiany w ofercie będą poddawane publicznym i resortowym konsultacjom.

W jednym z niedawnych wywiadów (portal Teraz-Srodowisko.pl, 10 marca 2016 r Pan Kazimierz Kujda, Prezes Zarządu NFOŚiGW, jasno zadeklarował: „Chcemy doprowadzić do stworzenia maksymalnie jasnych i przejrzystych zasad wspierania inwestycji proekologicznych. Chodzi o to, że mamy programy, na podstawie których realizuje się różne przedsięwzięcia o tym samym celu ekologicznym. Jednocześnie różnią się one kosztem uzyskania efektu ekologicznego – czasem nawet dziesięciokrotnie. Zdarza się, że dany program przynosi efekty ekologiczne, a jest nieopłacalny kosztowo, a my zmierzamy do tego, by wydawać publiczne pieniądze racjonalnie. Na pewno wygaszanie niektórych programów nie nastąpi od razu, a będzie się odbywać stopniowo, bo wiele prowadzonych w ich ramach projektów jest w trakcie realizacji. (...) Będziemy na pewno aktywnie finansować przedsięwzięcia związane z unijnym pakietem klimatycznym, który – dla przypomnienia – zakłada do roku 2020 redukcję emisji gazów cieplarnianych, zwiększenie efektywności energetycznej i wzrost wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych – wszystko o 20 procent. W dotychczasowej działalności i nowych programach będziemy koncentrować się na jak najlepszym wykorzystywaniu funduszy z Unii Europejskiej. Wydatkowanie unijnych środków to dla NFOŚiGW cel nadrzędny".

Konkludując: NFOŚiGW przeprowadził wewnętrzne zmiany organizacyjne, które pomogą sprawniej, skuteczniej i efektywniej finansować projekty proekologiczne oraz szybciej i trafniej reagować na potrzeby finansowe dotyczące ochrony środowiska.

Na koniec jeszcze jedna kwestia, związana z wyżej przedstawioną. Otóż w wielu przekazach medialnych sprawa wsparcia finansowego dla projektu  zintegrowanego LIFE – „Małopolska w zdrowej atmosferze” jest bezpodstawnie łączona z kwestią ugody sądowej zawartej pomiędzy Fundacją Lux Veritatis i Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pojawiają się spekulacje, a nawet wprost formułowane zarzuty, że Rada Nadzorcza NFOŚiGW zaleciła Zarządowi Funduszu, aby przyznał na małopolski projekt preferencyjną pożyczkę (a nie bezzwrotną dotację, o którą zwracali się wnioskodawcy), gdyż środki finansowe, które mogłaby otrzymać Małopolska, postanowiono rzekomo przeznaczyć na sfinansowanie odszkodowania dla Fundacji Lux Veritatis. Co więcej, w sposób tendencyjny i nieuprawniony, usiłuje się jeszcze obu tym sprawom nadać charakter polityczny, sugerując, że władze NFOŚiGW w swoich decyzjach kierowały się względami pozamerytorycznymi, faworyzując jeden podmiot, a dyskryminując drugi.

Kwestią zasadniczą jest tutaj to, że w obu sprawach w grę wchodzą zupełnie inne źródła finansowania, co jest ignorowane lub celowo pomijane w niektórych publikacjach. Wręcz wprost upowszechniane są w mediach fałszywe informacje, że pieniądze na sfinalizowanie ugody z Fundacją Lux Veritatis oraz na walkę ze smogiem w Małopolsce pochodzą „z tej samej puli” środków NFOŚiGW. Tymczasem – co należy bardzo wyraźnie zaznaczyć – odszkodowanie za cofniętą dotację na odwierty geotermalne w Toruniu, ustalone w wyniku ugody sądowej, zostanie wypłacone z funduszu geologicznego NFOŚiGW, natomiast projekt LIFE – „Małopolska w zdrowej atmosferze” - może być finansowany z funduszu podstawowego NFOŚiGW. Są to oddzielne zasoby finansowe, które nie są i nie mogą być mieszane czy łączone. Dodatkowo warto zauważyć, że pieniądze z funduszu podstawowego zostały przez poprzedni Zarząd NFOŚiGW rozdysponowane, często na przedsięwzięcia, które nie musiały czy wręcz nie powinny być finansowane.

W sprawie projektu zintegrowanego LIFE – „Małopolska w zdrowej atmosferze” fakty są następujące: Rada Nadzorcza NFOŚiGW zaleciła Zarządowi NFOŚiGW przyznanie preferencyjnej pożyczki na ów projekt. Nie było zatem odmowy udzielenia wsparcia, co uporczywie powtarzają niektóre media. Podczas posiedzenia Rady Nadzorczej NFOŚiGW, które odbyło się w piątek 19 lutego 2016 r., Rada Nadzorcza nie podjęła uchwały w sprawie zatwierdzenia wniosku o dofinansowanie (w formie bezzwrotnej dotacji) przedsięwzięcia o nazwie „Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego – Małopolska w zdrowej atmosferze”, które jest realizowane przez Województwo Małopolskie. Decyzja ta w żadnym razie nie oznacza jednak odmowy wsparcia finansowego dla wspomnianego projektu. Rada Nadzorcza NFOŚiGW zaleciła bowiem Zarządowi ponowne rozpatrzenie wniosku pod kątem ewentualnego udzielenia wnioskodawcy dofinansowania w formie preferencyjnej, czyli nisko oprocentowanej pożyczki. Kwestia ta będzie więc procedowana przez Zarząd NFOŚiGW.

Nie mają żadnego pokrycia w faktach pojawiające się w mediach sugestie, a nawet wprost formułowane oskarżenia, że Małopolska jest rzekomo „dyskryminowana” w przyznawaniu środków finansowych, zwłaszcza dotacji, z NFOŚiGW. Świadczą o tym następujące dane:

  • Po roku 2010 NFOŚiGW przekazał na projekty inwestycyjne województwa małopolskiego kwotę ponad 554.000.000,00 złotych w formie dotacji;
  • Dzięki dotacji ze środków krajowych i unijnych zrealizowano w Małopolsce projekty o wartości 1.692.363.452,00 złotych w przemyśle i budownictwie, przy zamianie kotłów węglowych i oświetlenia na energooszczędne;
  • Z wyżej wymienionej kwoty tylko na likwidację kotłów w mieszkaniach i budynkach jednorodzinnych w ramach Programu KAWKA, NFOŚiGW przeznaczył kwotę dotacji w wysokości ponad 76 mln zł. (umowy z lat 2013 i 2014). Dzięki środkom NFOŚiGW oraz WFOŚiGW realizuje się inwestycje o wartości ponad 170 mln złotych;
  • Tylko dzięki finansowaniu w ramach Programu KAWKA rocznie ulegnie likwidacji ponad 150.000 palenisk węglowych, zmniejszy się emisja CO2 o prawie 40 tysięcy ton, a pyłów o ponad 500 ton rocznie, co stanowi wymierny efekt środowiskowy;

Należy zwrócić uwagę na fakt, że nazwa projektu „Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego – Małopolska w zdrowej atmosferze” jest nieco myląca, gdyż w jego ramach będą prowadzone jedynie tzw. „działania miękkie”, a nie kompleksowy program ochrony powietrza (POP).  Projekt LIFE nie przyczyni się bezpośrednio do ograniczenia emisji. Środki finansowe mają być przeznaczone na badania, ekspertyzy, etaty i szkolenia pracowników, studia podyplomowe, wyjazdy studyjne m.in. do Niemiec. To projekt dość kosztowny, a jednocześnie mało efektywny.

Bardzo duże zainteresowanie mieszkańców Małopolski (największe w Polsce) wymianą kotłów węglowych dowodzi, że świadomość mieszkańców Krakowa i regionu obecnie jest już na wystarczającym poziomie. Nastał czas realnego wspierania proekologicznych inwestycji, co czyni NFOŚiGW.

Narodowy Fundusz jest zainteresowany przekazywaniem wsparcia finansowego tym wnioskodawcom, którzy zdeklarują uzyskanie konkretnych efektów środowiskowych mierzonych w zmniejszeniu zużycia energii, ograniczeniu emisji CO2 (dwutlenku węgla) i innych zanieczyszczeń oraz pyłów do atmosfery.

 

 

 

 

 

 

.

powrót
do góry